Midzomer

Vandaag vieren de Zweden Midsommar. Officieel is dat morgen pas, maar zoals met zoveel feestdagen, viert men het de middag van tevoren. Het is, samen met kerstavond, de belangrijkste feestdag in Zweden. Er worden overal speciale palen (de Midsommarstång) opgezet, waar men omheen danst. De kinderen krijgen bloemenkransen in hun haar. Er wordt lekker gegeten – voor supermarkten waren de afgelopen dagen de drukste van het jaar, samen met de dagen voor kerst – en de meeste mensen zoeken hun familie op.

Wij hebben een paar keer midzomer gevierd, op verschillende plekken. Voor ons is het natuurlijk niet zo belangrijk als voor de meeste Zweden, dus wij laten het van het weer afhangen. Vandaag is het miezerig en koud (ik had wanten aan op de fiets!), dus ik ga werken en neem deze vrije dag een andere keer.

Vrolijke (mid)zomer!

Hallo dagis! Dag dagis!

Vorige week maandag begon Jip op de dagis (dagverblijf), oftewel voorschool. Ik ging met hem mee. De eerste ochtend een uurtje wennen, de rest van de week steeds iets langer. Hier in Zweden is het de gewoonte dat één van de ouders er in het begin bij blijft, en na verloop van tijd steeds langer wegblijft. Het inscholen zou wel een week of twee duren, en waarschijnlijk langer.

De voorschool die wij hadden uitgekozen is een kleine voorschool, met kinderen van 1 tot 6 jaar bij elkaar. De sfeer is familiaal. Voor de zomer kregen wij een brief waarin werd verteld welke kinderen er ingeschoold zouden worden. De groep kwam rond die tijd een keer langs ons huis lopen, en de leidsters wezen ons huis aan en vertelden de kinderen: daar woont Jip en die komt na de zomer bij ons. We hadden er een goed gevoel bij.

Jip vond het vreselijk spannend. Al die nieuwe kinderen en leidsters, die ook nog eens een andere taal spraken. (Jip verstaat wel wat Zweeds, maar heeft nog nooit meer dan een enkel woord gesproken.) Jip kreeg de tijd en ruimte om op zijn eigen tempo te wennen. Ik sprak wat met de leidsters en vertelde over onze intenties: we hebben geen bepaalde tijden ‘nodig’, want de Technicus is toch thuis met Pluk, en Jip zou wat ons betreft slechts een paar uurtjes per week komen.

Toen wilde de locatieleidster met mij spreken. Ze was heel duidelijk en vond dat we moesten kiezen: óf we gaan ervoor, óf niet. Als we Jip op de voorschool wilden hebben, dan moest hij ook 20 uur per week, maar het liefst nog langer, komen. Anders zou hij buiten de groep vallen. De andere kinderen komen namelijk allemaal bijna fulltime – nu de 30-uurs-regel is ingevoerd.

We hebben er even over nagedacht. En toen heel duidelijk nee besloten. Dus, nog geen week na de eerste ochtend op de voorschool, hebben we alweer afscheid genomen. Wij zijn erg blij met onze beslissing en Jip is opgelucht. Het personeel vond het verstandig. Jip wordt niet gelukkig van veel tijd in een groep. Dat hebben ze goed gezien.

Nu zijn we Jip weer aan het uitscholen – hij moet bijkomen van alle indrukken en wordt langzaam weer zijn oude zelf.

Kersttradities

Zweden, een paar dagen vóór kerst 2008. Het was eerste jaar dat we hier woonden. Ik klets met een collega over hun plannen voor kerst.

Collega: En dan kijken we om 3 uur ’s middags met de hele familie Kalle Anka (Donald Duck).
Ik: Wat toevallig, collega J. zei ook al dat ze Kalle Anka zouden gaan kijken.
Collega (lachend): Iederéén kijkt Kalle Anka met kerst.
Ik (lachend): Ja, tuurlijk! En dan eten jullie zeker ook allemaal precies hetzelfde!
Collega (bloedserieus): Ja, jullie Nederlanders niet dan?
Ik: You’re kidding! Nee, echt? Wat is jullie kerstmaaltijd dan?
En de collega gaf een gedetailleerde omschrijving van de Zweedse kerstmaaltijd. Die dus ELKE Zweed op kerstavond nuttigt.

We zijn vijf jaar verder en ik heb een hoop geleerd over de Zweden en hun tradities. De Zweden zijn een extreem homogeen volk. Afwijken van de norm wordt niet op prijs gesteld, en wordt door velen gevoeld als een openlijke aanval op hun tradities en de Zweedse identiteit. De tradities rond kerst zijn nog sterker dan bijvoorbeeld die met Midsommar (midzomer).

Ik krijg nog regelmatig de vraag wat ‘wij Nederlanders’ met kerst eten. Ik moet er elke keer weer om lachen. Nou, wat wij eten weten we nog niet, maar het is waarschijnlijk niet hetzelfde als alle andere Nederlanders!

Bevalling en kraamtijd in Zweden

Ik krijg regelmatig de vraag wat de verschillen zijn rond bevalling en kraamtijd in Nederland en Zweden. Op zich verschillen deze twee landen natuurlijk niet heel veel van elkaar, maar er zijn een aantal dingen heel anders geregeld.

Waar in Nederland vrij veel vrouwen thuis bevallen, komt dat in Zweden bijna niet voor. Op formulieren voor bijvoorbeeld de verzekering wordt zelfs gevraagd in welk ziekenhuis het kind is geboren, niet wáár het is geboren. In Zweden worden ongeveer honderd kinderen per jaar gepland thuis geboren (en nog eens honderd ongepland). Daarvan zijn ongeveer 20 bevallingen gepland zonder verloskundige erbij. De voornaamste reden daarvoor is dat thuis bevallen in de meeste provincies niet vergoed wordt. Je moet dan zelf de verloskundige hulp betalen, à 2500 euro. Toen ik hier een paar maanden geleden achter kwam, was dat een behoorlijke teleurstelling. Ik zou best graag thuis bevallen zijn (of in ieder geval de keuze gehad hebben), maar dat was te duur.

We hebben overigens erg goede ervaringen in het ziekenhuis – aardige, competente mensen, en er wordt goed naar je geluisterd. Verder is er een groot scala aan pijnbestrijding te allen tijde beschikbaar. Een goede zaak, omdat ik eigen keuze hierin heel belangrijk vind.

Kraamverzorging is in Zweden heel anders geregeld dan in Nederland. Ten eerste krijgt de vader 2 weken vrij. Heel fijn: je man om je heen in plaats van een vreemde, en vader kan een band opbouwen met zijn kind. Daarnaast kun je zonder medische reden 10 dagen op de kraamafdeling in het ziekenhuis blijven. Vaders mogen daar ook logeren. Er wordt zoveel mogelijk geprobeerd om families hun eigen kamer te geven. Toen Jip geboren was, hebben we een dag op de kraamafdeling doorgebracht om hulp te krijgen bij de borstvoeding. Na de geboorte van Pluk zijn we dezelfde dag naar huis gegaan.

Als je binnen een paar dagen naar huis gaat, zijn er de “verloskundigen onderweg.” Je wordt dan elke dag gebeld met de vraag of het goed gaat. Als het ook maar enigszins nodig is, komt er iemand langs. Sowieso komen zij een paar keer langs voor de hielprik (die overigens in de hand gedaan wordt) en om te meten hoe geel de baby is.

Na een week wordt de zorg overgedragen aan het (kinder)zorgcentrum, een soort consultatiebureau. Ik geloof niet dat hier grote verschillen met Nederland zijn.

Wat nog wel grappig is om te vertellen, is wanneer je de naam van je kind op moet geven. Een kind krijgt bij de geboorte in het ziekenhuis binnen een paar minuten een persoonsnummer. Zoals Janneke ook al eens schreef, een persoonsnummer is in Zweden erg belangrijk – zonder persoonsnummer besta je niet. Vervolgens krijg je een paar dagen later een formulier thuisgestuurd waarop je de naam van je kind in moet vullen. Je wordt verzocht dat formulier binnen drie maanden terug te sturen. Doe je dat niet, dan krijg je een herinnering. Een groot verschil met Nederland dus! Het is hier vrij normaal dat ouders er een week of wat over doen om een naam te kiezen en eerst het kind leren kennen.

Gelijkheid versus vrijheid

Zweden staat voor gelijkheid (jämställdhet). Gelijkheid tussen man en vrouw. Het is een van de hoogste doelen voor veel Zweden en het gelijkheidsideaal domineert de Zweedse politiek. Bijzonder veel politieke en economische maatregelen zijn erop gericht om mannen en vrouwen in dezelfde richting te sturen. Het heeft financiële voordelen om het ouderschap gelijk te verdelen tussen man en vrouw. Er bestaat zo goed als gratis kinderopvang, zodat beide ouders kunnen werken. Vrijwel elk bedrijf heeft een jämställdhets commissie. Personeel op crèches en scholen worden opgeleid om ‘gelijkheid te onderwijzen.’ Zodoende heeft Zweden een zeer hoog aandeel vrouwen met een betaalde baan, en bijvoorbeeld bijna 50% vrouwen op topposities in de politiek.

Helaas is de jämställdhet in de praktijk lang niet zo utopisch als het klinkt. De Zweedse gelijkheid beperkt de vrijheid, veelal van vrouwen. Er zijn mijns inziens twee problemen met de interpretatie van gelijkheid in Zweden. Ten eerste gaat men er vanuit dat verschillen tussen mannen en vrouwen puur gebaseerd zijn op culturele en maatschappelijke verschillen, niet op biologische. Ten tweede heeft men als ‘ideaal’ de traditionele mannelijke rol genomen: werken, de kost verdienen, carrière maken.

Je wordt als vrouw geacht om je als ‘man’ te gedragen. ‘Vrouwelijke’ activiteiten, zoals thuis blijven met je jonge kinderen of parttime werken, worden niet gewaardeerd en zelfs ontmoedigd, zowel sociaal als vanuit de politiek. Kies je er als vader voor om meer ouderschapsverlof op te nemen dan je vrouw, dan kun je lovende woorden verwachten. Andersom krijg je afkeurende blikken.

Een van de meest schrijnende voorbeelden van de vrijheidsbeperkende jämställdhet is de interpretatie van de term ‘kvinnofälla’, vrouwenval. Dit betekent dat je als moeder – langer dan het ouderschapsverlof toelaat – bij je kinderen wilt zijn, je carrière op een lager pitje zet en (tijdelijk) thuisblijfmoeder wordt. Als je aan deze moedergevoelens toegeeft, dan zit je vast in de vrouwenval. Dit wordt door de politiek en door veel Zweden gezien als onwenselijk. Als iets waartegen vrouwen beschermd moeten worden. Door ontmoedigende maatregelen en door te roepen dat de crèche toch echt de beste plek is voor je kind.

Gelijke kansen creëren voor mannen en vrouwen, vind ik vanzelfsprekend een goede zaak. Maar dezelfde kansen en mogelijkheden moeten niet dezelfde verplichtingen inhouden. Vrijheid om je eigen keuzes te maken en je leven in te richten zoals je dat zelf graag wilt, vind ik een van de belangrijkste aspecten van een samenleving.

Ouderschapsverlof in Zweden

Het ouderschapsverlof in Zweden verschilt nogal van dat in Nederland. Waar je in Nederland 16 weken verlof krijgt (als moeder), krijg je in Zweden ongeveer 16 maanden (zelf te verdelen tussen vader en moeder). Daarvan is 13 maanden betaald met 80% van je salaris en 3 maanden op uitkeringsniveau. Daarnaast kun je de eerste drie levensjaren van je kind onbeperkt onbetaald verlof nemen. Sommige mensen combineren het betaalde en onbetaalde verlof, zodat ze een lager ‘inkomen’ hebben, maar meer tijd met hun kind.

De ouderschapsverlof regelingen hebben verschillende ‘gevolgen voor de samenleving.’ Je ziet hier bijvoorbeeld vrij veel vaders achter een kinderwagen lopen. Amerikaanse vrienden vroegen zich ooit af waarom er zoveel “Gay nannies” in Zweden rondliepen. :-) Verder maakt het voor een werkgever als het ware niet uit of die een man of een vrouw aanneemt, want veel mensen delen het ouderschapsverlof gelijk op.

Een ander, in mijn ogen heel belangrijk, gevolg betreft borstvoeding. Het is hier heel normaal om je kind een jaar of langer borstvoeding te geven. Ik zie regelmatig kinderen van twee aan de borst. Ik vind dat iedereen zelf moet kunnen kiezen of ze borstvoeding wil geven of niet, maar de mogelijkheid is hier in ieder geval. Ik vond het voeden in het begin nogal zwaar en zou ik, zoals in Nederland, na 3 maanden weer gaan werken, had ik het voeden waarschijnlijk al na een paar weken opgegeven. Nu heb ik Jip 10 maanden gevoed en ik vond het fantastisch!

Wij maken dankbaar ‘gebruik’ van deze verlofregelingen. Jip gaat nog niet naar een crèche of andere vorm van opvang, en wij genieten volop van onze tijd met hem. Jip blijft voorlopig nog lekker thuis, nu vooral samen met de Technicus, straks samen met Pluk en mij. Ik verheug me er erg op!

Kosläpp

Koeien zijn over het algemeen vrij saaie beesten om te zien, met uitzondering van 1 keer per jaar – als ze hun warme winterstal uit mogen, de wei in. Dat gebeurt op onze breedtegraad begin mei, gisteren. We waren getipt voor deze happening door vrienden die net buiten de stad wonen. Jip is dol op koeien, het was mooi weer, dus wij lieten de auto-die-we-niet-hebben staan en maakten een heerlijke fietstocht.

We zien zelden zoveel Zweden bij elkaar, behalve met Midzomer en Valborg, en de boeren hadden van alles uit de kast getrokken. Er waren allerlei tenten met biologische hamburgers, ijs, koffie en andere snacks. De kinderen mochten pony rijden en lammetjes aaien. Er was muziek en er waren een heleboel kraampjes van handwerkers uit de buurt. Wij liepen even rond en zochten vervolgens een mooie plek uit op een steen, om alles goed te kunnen zien.

Aangezien er rond 12 uur nog zoveel mensen binnenstroomden, moesten die arme koeien nog een kwartier wachten. Toen mochten ze eindelijk de stal uit. Jip zat vol aandacht bij De Technicus op de nek. De meeste beesten maakten enorm gekke sprongen, erg leuk om te zien. Waarom hebben we het eigenlijk over bokkensprongen en niet over koeiensprongen? Sommige koeien werden helemaal wild en begonnen met elkaar te vechten.

Na afloop zijn we met onze vrienden meegegaan voor fika, een essentieel onderdeel van de Zweedse samenleving. Fika is koffie (ik ken geen Zweed die geen koffie drinkt) met iets erbij. Soms is dat knäckebröd of een andere vorm van brood met iets hartigs, maar (vooral bij feestelijkheden) meestal gebak – chokladbollar, kladkaka en kanelbullar zijn typisch Zweedse baksels. We hebben een heerlijke middag gehad in de voorjaarszon. De koeienkleurplaat vandaag maakte dit weekend nog educatief verantwoord ook. ;-)

Titel: Kosläpp betekent zoiets als “koe-loslating