Grenzen

Deze blogpost is de eerste in een serie over opvoeding en ouderschap – iets waar iedereen wel een mening over heeft dus. Spelregel is: je mag lezen wat ik vind en je mag precies het tegenovergestelde vinden. :-)

“Kinderen hebben duidelijke grenzen nodig,” is een veelgehoorde uitspraak. Voordat ik kinderen kreeg zou ik bevestigend gereageerd hebben. Maar ik ben het er niet meer mee eens.* Althans, niet op de manier waarop deze uitspraak meestal bedoeld wordt. In plaats daarvan beweer ik twee dingen:

  1. Kinderen hebben volwassenen nodig die duidelijk hun eigen grenzen aan kunnen geven.
  2. Kinderen hebben de ruimte nodig om hun eigen grenzen te verkennen en te bepalen.

In een plaatje ziet dat er zo uit: Niet de volwassene die de grenzen voor het kind bepaalt, maar die zijn of haar eigen grenzen aangeeft.

Grenzen

Gevolgen

Het grenzen stellen op deze manier bekijken heeft een aantal positieve gevolgen. Ten eerste is het goed voor de persoonlijke relatie. Door je eigen grenzen aan te geven, het beste door middel van persoonlijk taalgebruik (ik wil / ik wil niet, ik vind het leuk als / ik vind dat niet leuk), leert de ander jóu kennen. Je maakt contact. De grens die je op die manier aangeeft, is een persoonlijke grens en heeft een betekenis voor jullie relatie. Dit in tegenstelling tot uitspraken als ‘dat mag niet‘ of ‘hou daar eens mee op.’

Ten tweede laat je het kind in zijn waarde door niet zíjn grenzen te bepalen (je hebt nog niet genoeg gegeten), maar alleen je eigen grenzen aan te geven. Je tast de integriteit van het kind niet aan, en dat is volgens mij essentieel voor het gevoel van eigenwaarde.

En ten derde – en dat vinden wij beiden heerlijk – hoef je het als ouders niet volledig met elkaar eens te zijn! Iedereen heeft zijn eigen persoonlijke grenzen. Een kind leert juist dat mensen verschillend zijn als vader en moeder niet precies dezelfde grenzen hanteren. Bovendien zijn persoonlijke grenzen van dag tot dag verschillend, afhankelijk van je humeur, vermoeidheid of wat dan ook – de ene dag vind je het gezellig als de kinderen op de piano spelen, de dag daarna vind je het te veel herrie. Niets aan de hand; daar kunnen de meeste kinderen prima mee omgaan.

In de praktijk

Bovenstaande stellingen proberen wij als richtlijnen te gebruiken. Het is zeker geen methode of handleiding. Elke situatie is uniek. Het blijft constant analyseren, aanvoelen, improviseren en ter plekke een “oplossing” bedenken. Een voorbeeld…

Jip wil nog wel eens Pluk op haar hoofd meppen. Als hij moe is, of boos, of gewoon om te kijken wat er gebeurt. In plaats van boos te worden of te zeggen ‘hou op, dat mag niet,’ probeer ik als volgt te reageren. (En dat lukt heus niet altijd.)

(Jip petst Pluk.)
Ik: Jip, ik vind het niet leuk dat je Pluk slaat, want dat kan pijn doen. Ik wil dat je daarmee stopt. (Pauze) Kun je me zeggen wat jij wilt?
Jip: Mama moet met Jip komen spelen. (Okee, hij voelde dus dat hij te weinig aandacht kreeg.)
Ik: Ik wil ook graag met jou spelen én ik wil nog even een was in de machine stoppen. Heb je zin om te komen helpen?

Je zou kunnen zeggen dat ik in bovenstaand voorbeeld niet mijn eigen grens, maar die van Pluk aangeef. Maar dat doet er niet echt toe. Stel dat Jip boos is en mij slaat, zou ik ongeveer hetzelfde kunnen zeggen: ‘Ik vind het niet leuk dat je me slaat en ik wil dat je daarmee ophoudt. Maar ik wil graag weten waarom je boos bent.‘ Niet dat ik verwacht dat een kind van bijna 2,5 dat kan verwoorden, maar ik kan hem wel laten weten dat ik geïnteresseerd ben.

Het tweede punt, kinderen hun eigen grenzen laten ontdekken, vind ik wat lastiger om te omschrijven. Dat probeer ik vooral door even te wachten voor ik iets zeg, even kijken wat hij zelf doet. Bijvoorbeeld als Jip zelf zijn jas aan wil doen, terwijl ik weet dat hij de rits nog niet dicht krijgt. Wie ben ik om meteen te zeggen: ‘ik help je wel even.‘ Als hij het zelf probeert en het lukt niet, is hij tegen zijn eigen grens aangelopen. Dan kan hij hulp vragen. Hij kan ook gefrustreerd raken. Dat geeft niet, dat hoort erbij. Moeilijker voor mij wordt het als Jip bijvoorbeeld op een grote steen wil klimmen waar hij vanaf kan vallen. Dan moet ik op mijn tong bijten, snel kijken of het niet écht gevaarlijk is, en hem laten gaan. Hij is er weleens vanaf gevallen. Dan doet mijn moederhart zeer, maar hij bepaalt zijn éigen grens als hij de volgende keer een kleinere steen uitzoekt.

Wat is het toch simpel als je het opschrijft. Zo is het in het dagelijks leven niet, hoor, hoewel ik regelmatig versteld sta van de effectiviteit van persoonlijk taalgebruik! Ik vind het zelf in ieder geval erg prettig om richtlijnen te hebben waar we achter staan, waar we ons goed bij voelen. Met die in het achterhoofd, en enige oefening, gaat er een hoop vanzelf!

* geïnspireerd door de ideeën van Jesper Juul

14 thoughts on “Grenzen

  1. Hi Jasmijn,

    In die leeftijdsfase is deze methode leuk en haalbaar. Als ze groter worden is dat veel lastiger. Er zit wel een grond van waarheid in hoor maar ik denk dat allebei de soorten grenzen noodzakelijk zijn. Er komt nl. ook de fase dat ze gaan uittesten tot hoever ze kunnen gaan en in sommige gevallen kan dat helemaal verkeer aflopen. Voor kinderen kan slaan dus een experiment zijn tot er iets breekt of een reactie komt, puur technisch dus, maar wat als….. En helaas ken ik uit ervaring ook een aantal andere pubervoorbeelden.

    Verder zijn er ook absolute verboden: rechts rijden, inhaalverbod, stoplicht etc. Ik ben bijv. benieuwd hoe je dan je kind verkeersregels bij brengt ;-)

    Groetjes,

    Dorothé

    • Ha Dorothé!
      Grappig dat je dat noemt, van die leeftijden. Voordat ik moeder werd, dacht ik over veel dingen totaal anders dan nu. Eén van de redenen dat ik hierover blog, is om te zien of ik er over een paar jaar wéér heel anders over denk. Best kans :-)
      De beruchte puberteit… tja, daar weet ik nog maar weinig van. Ik heb wel één en ander gezien, als oudste van zes kinderen. Maar er zelf als ouder staan, is waarschijnlijk heel andere koek.
      Verkeersregels zijn inderdaad absolute verboden, en geen persoonlijke grenzen. Hoe die dan bij te brengen… nog nooit over nagedacht eigenlijk. Misschien tegen die tijd een logje daarover. :-)
      Groeten, Jasmijn

  2. Leuk en interessant om te lezen. Ben benieuwd hoe jij tegen het woordje ‘niet’ staat, ik probeer het zo mogelijk te vermijden maar dat lukt niet altijd. Wanneer een kind mij of een ander slaat wil ik wel aangeven dat dat niet toegestaan is.

    • Het woordje ‘niet,’ da’s een lastige, vind ik. Ik probeer het wel een beetje te vermijden, maar vind dat heel moeilijk. We hebben een tijd geprobeerd om ‘stop’ te zeggen in plaats van ‘nee.’ Maar dat werkt ook lang niet altijd, want zoals jij ook schrijft, wil ik wel laten weten als ik iets niet goed vind. Wat ik in sommige gevallen handig vind, is om me te richten op een alternatieve handeling die wel mag. Bijvoorbeeld:
      Pluk zit op de grond te spelen en Jip duikt als het ware bovenop haar om te knuffelen. Niet zo veilig voor haar nek, dus schrik ik vaak en wil meteen ‘nee’ roepen. In plaats daarvan probeer ik zoiets: ‘Jip, wil jij Pluk knuffelen? Ga maar achter haar op de grond zitten. Kijk zo. Nú kun je haar knuffelen.’
      Dat moet je dan een keer of drie, uh… dertig, herhalen, maar nu begint hij het uit zichzelf te doen. :-)

  3. Ik heb even een paar dagen gewacht met reageren. Ik moest het even laten bezinken. Gewetensvorming vindt plaats doordat je iemand die belangrijk voor je is, kwetst en diegene laat dat weten. Niet alleen laat diegenen dat weten, maar hij/zij trekt zich even terug uit het kontakt, laat goed voelen dat hij/zij teleurgesteld is in het kind (en waarom natuurlijk). Het kind voelt dat het te ver gegaan is, dat het een geliefde volwassenen verdriet heeft gedaan en om het kontakt te herstellen, maakt het duidelijk dat het spijt heeft en probeert het ongewenste gedrag te laten uit liefde voor de volwassene. Later wordt dat gedrag dan geïnternaliseerd en toegepast op alle mensen. Als er geen hechting/liefde is of als de volwassene verzuimt het kind op ongewenst gedrag te wijzen, vindt er onvoldoende of geen gewetensvorming plaats en zal het kind doorgaan met gedrag dat over de grenzen van anderen gaat ten behoeve van zijn eigen gerief. Rekening houden met anderen, de grenzen van anderen herkennen en respecteren blijft dan een van buiten geleerd iets, een ‘vernisje’ dat scheuren gaat vertonen als iemand iets heel graag wil of als niemand kijkt.
    Als ouder moet je de grenzen bewaken van je kinderen zolang zij dat zelf nog niet kunnen, maar tegelijkertijd moet je ze leren dat zelf te gaan kunnen. Als een kind er niet op aan kan dat jij zijn grenzen bewaakt, voelt het zich niet veilig. Binnen die grenzen moet het kind vrij kunnen experimenteren. Als de hele binnenruimte verkend is, kan de grens verlegd worden. Maar er moeten aan het kind weldegelijk grenzen worden gesteld. Toen ik jong was, kwam de anti-autoritaire opvoeding in zwang. Hoewel het verfrissend was om kinderen te laten experimenteren en rotzooien (met eten gooien en zo) tegenover de autoritaire opvoeding van daarvoor, heb ik toch altijd het gevoel gehad dat kinderen die wisten waar ze aan toe waren, beter af waren, gelukkiger, evenwichtiger dan die kinderen waarbij alles moest kunnen. OK, lang verhaal geworden. De strekking is duidelijk denk ik. Liefde is het belangrijkste woord. Uit liefde wijs je een kind terecht, uit liefde laat je hem in zijn eigenwaarde en uit liefde bied je grenzen aan, zodat hij zich binnen die grenzen vrij kan ontplooien en zelfvertrouwen kan ontwikkelen en vertrouwen en invoelingsvermogen ten opzichte van anderen.

    • Wat een interessante dingen schrijf je! Daar moest ik weer even over nadenken :-)
      Je eerste punt, over gewetensvorming, daar ben ik het gedeeltelijk mee eens. Ik geloof dat het essentieel is om te laten weten dat je gekwetst bent, of wat voor reactie dan ook. Maar ik geloof dat het niet goed is om je terug te trekken uit het contact, althans niet bij zulke jonge kinderen als Jip. Ik denk namelijk dat je dan – vanuit de ogen van het kind – het hele kind afwijst. En ik denk dat dát schadelijk kan zijn voor de eigenwaarde, zolang de hechting nog niet voltooid is. Het kind zal dan waarschijnlijk wel zijn gedrag aanpassen, maar voornamelijk uit angst. Misschien dat ik het voor oudere kinderen wat dit betreft wel met je eens ben. Kom ik over een paar jaar op terug. :-)
      Ik ben absoluut niet voor een antiautoritaire opvoeding. Lijkt me vreselijk, voor ouder én kind (en de rest van de samenleving). Maar ik denk dat dat niet gebeurt als je als ouder je eigen grenzen goed aangeeft: ik wil niet dat mijn kinderen met eten gooien, of dat ze anderen kwetsen, of… Ik denk ook dat als je omwille van de vrijheid van het kind je eigen grenzen opgeeft, dat het kind dan niet meer weet wie jij als persoon bent, en dat dan de hechting verstoord wordt. En hechting, dat zie ik als dé centrale kracht in menselijke relaties. Liefde noem ik een gevolg van hechting. Door de hechting van mij aan mijn kinderen, doe ik alles voor ze. Ga ik mijn eigen grenzen over ;-) Grapje, ik bedoel meer dat ik bijvoorbeeld door extreme vermoeidheid heen voor ze blijf zorgen.
      Je stipt een heel interessant punt aan, waar ik nog niet aan gedacht had: dat je de grenzen van je kinderen moet bewaken zolang ze het zelf nog niet kunnen. Ik dacht eerst dat je alleen bedoelde zijn grenzen ten opzichte van andere mensen, dat die de grenzen van het kind niet overschrijden (wat dat betreft heb ik een aantal bijzondere situaties meegemaakt). Maar natuurlijk ook het kind zelf, dat ik Jip niet te veel zelf laat kiezen als hij veel te moe is, bijvoorbeeld. Ja, vind ik leuk om over na te denken, over hoeveel vrijheid hij op een bepaald moment aankan.

  4. mijn ervaring is dat het heel erg van het kind afhangt of het reageert op de ruimte die je biedt om de eigen grenzen te ontdekken.

    met 2 van mijn kinderen communiceer ik veel makkelijker zo als jij omschrijft dan met de 3e. (hoewel ‘niet doen’ en ‘hou daar eens mee op’ echt niet uit ons vocabulaire zijn verdwenen)

    de derde kan zich volledig verliezen in een boze bui, tot schoppen, slaan en bijten van iedereen die haar benadert toe. Het lukt me dan vaak niet haar te bereiken, terwijl ze heel snel weer in haar hum is als ik haar dan een tijdje isoleer. Ik til haar dan bij wijze van spreken bij kop en kont naar haar kamer, doe de deur dicht terwijl ze aan het gillen is, en 3 seconden later zit ze daar heerlijk te spelen. Ik hoef haar dan ook niet op te halen, ze komt weer naar beneden als ze zich weer fijn voelt, we knuffelen even en de rust is weergekeerd.

    ik weet inmiddels dat dit soort uitbarstingen zich voordoen als er veranderingen op til zijn of ze iets gaat doen wat ze spannend vindt, maar zelf kan ze helemaal niet duiden wat er dan in haar vaart of uitleggen wat ze dan wil. als ik voorstel om even ergens alleen te gaan spelen als er een uitbarsting aanzit te komen, krijg ik haar daar meestal ook niet toe overgehaald.

    • Ik heb de laatste dagen goed naar mezelf geluisterd, en ook bij mij is ‘niet doen’ en ‘hou op’ zeker nog aanwezig. :-)
      Wat een mooie omschrijving; ik moest erg lachen om het kop en kont gedeelte! Ik herken er wel wat van Jip in. Soms, als hij erg moe is, kan hij opeens boos of verdrietig worden. Dan mag er niemand in de buurt komen of iets zeggen, anders wordt het alleen maar erger. Ik vond dat eerst heel moeilijk om ‘niks’ te kunnen doen, maar het beste werkt om hem dan even te negeren en door te gaan met m’n eigen dingen. Fijn om te lezen dat negeren/isoleren soms ook een goede optie kan zijn.
      Wat betreft de verschillen tussen kinderen ben ik heel benieuwd hoe ik er over een paar jaar tegenaan zal kijken. Pluk is nu al anders dan Jip. Dat is ook een van de redenen dat ik schrijf: zien hoe ik en mijn ideeën veranderen. :-)

  5. hOi,

    ik zit dus voor het eerst in mijn leven te reageren op een blog. Gisteren was ik nog bezig met een brief te schrijven aan het ministerie om mijn verzet tegen niveautests uiteen te zetten. Vandaag stoot ik dan op deze blog die mij charmeert!!! Ik hoop dat je het ook gewoon eens mag zijn met jouw stukje… Zelf ben ik fulltime vader van twee jongens (4 en 8) en daarbuiten lees en schrijf ik vrij veel over (anti-)opvoeding. Ik denk niet dat mensen moeten opgevoed worden, dat hen een model moet voorgehouden worden; noch een autoritair, noch een anti-autoritair.

    OprEcht samenleven, zonder jezelf of zij die je lief hebt op te geven aan één of ander opvoedkundig dogma of project. Dan blijf je, lijkt mij, je eigen grenzen in vraag stellen, afrekenen met de bagger die je in je eigen jeugd meekreeg, maar toch ook jouw eigen (evoluerende) grenzen stellen. Je bouwt dagelijks aan jezelf en probeert de ruimte te geven aan je kinderen om dagelijks aan hun eigen ‘ik’ te bouwen.

    Ik wil nog even inpikken op het slapen gaan. In de 8 jaar hebben wij hier wel eens conflicten gehad over het slapengaan. Veelal omdat wij “erover” (doodop) waren en niet zij! Je kunt natuurlijk best aandacht hebben voor de non-verbale signalen dat je kind uitstuurt, maar hij/zij weet best wel wanneer hij/zij best naar bed gaat (of in de sofa of op de grond gaat liggen, om dan meestal uiteindelijk toch… ). Het gebeurt vaak dat wij in bed liggen voor onze kinderen en dan houden zij het rustig zoals wij het rustig houden als zij willen slapen (of als wij merken dat ze echt moe zijn, kwestie van de nachtrust te laten binnenkomen). Die éne keer dat ze alle signalen van hun lichaam negeren en blijven doorgaan (tot dat moment van frustratie), kan het misschien helpen te denken aan al die momenten waarop wij -ondanks onze leeftijd, onze ervaring, …- in die situatie verkeren. De steun en het begrip van een vriend die aan jou zijde staat, doet dan veel meer goed dan de betweterige houding van “een goed bedoelende ouder”.

    Aangenaam je te mogen leren kennen,
    thierry.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s