Zweeds communisme

Subtitel: Over kinderopvang en familiepolitiek

Eerder schreef ik over het ouderschapsverlof in Zweden: 16 maanden betaald verlof, naar keuze te verdelen tussen beide ouders. Als het ouderschapsverlof ten einde loopt, is er de voorschool (förskola; ook wel dagis genoemd). Volgens de Zweedse wet heeft ieder kind vanaf 1 jaar recht op een plek op een voorschool, mits je dat 4 maanden van tevoren hebt aangevraagd. De kosten worden betaald met belastinggeld, de eigen bijdrage is symbolisch. Op die manier kunnen beide ouders blijven werken, zonder dat je dure kinderopvang hoeft te betalen of grootouders hoeft in te schakelen. Ideale samenleving, toch? Nou… nee.

To preschool or not

Toen Jip een jaar werd, hadden wij de keuze: to preschool or not to preschool? En zo ja, vanaf wanneer en hoeveel uur per week? Er waren in die tijd veel ouders in onze omgeving die voor dezelfde keuze stonden. Wat ons opviel, was de vanzelfsprekendheid waarmee iedereen het had over de voorschool. Er werd altijd gevraagd bij wélke voorscholen we Jip hadden aangemeld, niet OF hij naar de voorschool zou gaan.

Wij hebben vooral gekeken naar Jip, die nog helemaal geen behoefte leek te hebben aan veel leeftijdsgenoten. Sterker nog, na een uurtje op de Öppna förskola (een soort buurthuis waar je samen met je jonge kinderen naartoe kunt gaan om anderen te ontmoeten) was Jip de drukte helemaal zat. Thuis was (en is) hij zoveel geconcentreerder en uitbundiger in zijn spel. Ons gevoel zei dat Jip nog helemaal niet toe was aan een voorschool, dat hij vooral behoefte had aan z’n ouders. De keuze was simpel voor ons: we houden Jip voorlopig thuis. Het enige nadeel was dat het moeilijk is om leeftijdsgenoten te ontmoeten, omdat iedereen op de dagopvang zit. Speeltuinen zijn vrijwel altijd verlaten. Met andere gezinnen iets afspreken is lastig, want niemand heeft tijd. Goed, hier moeten wij gewoon extra ons best voor doen.

Kritiek

Sinds we onze keuze hebben gemaakt, krijgen we regelmatig felle kritiek van andere ouders. Hij moet wel met andere kinderen leren spelen, hoor! En: Hij moet wel uitgedaagd worden! En: Wanneer gaat hij dan wel? Want voorschool is echt het beste voor zijn ontwikkeling, hoor! Lichtelijk van ons stuk gebracht, ben ik – wetenschapper die ik ben – op zoek gegaan naar onderzoeken over de effecten van dagverblijven op de ontwikkeling van jonge kinderen. Enkele uren op het internet leerden mij dat kinderdagverblijven het risico op stress en gedragsproblemen vergroot. Deze effecten zijn sterker naarmate het kind op jongere leeftijd en/of langer per week naar een dagverblijf gaat. De enkele positieve cognitieve effecten die in sommige onderzoeken gezien worden, komen vooral voor bij kinderen van lager opgeleide ouders en dagverblijven van hoge kwaliteit – dat wil zeggen: kleine groepen kinderen met veel personeel.

In de tijd dat wij bezig waren met de keuze ‘voorschool of thuis’, sprak ik een moeder uit de buurt. Zij had haar tweede kind 15 maanden na de eerste gekregen en besloten om de oudste nog niet naar een voorschool te brengen toen ze met ouderschapsverlof voor de tweede was. Toen ik zei dat ik dat een goede en vanzelfsprekende keuze vond, kreeg ze tranen in haar ogen. Ik was de eerste die dat zei! Alle andere ouders die zij hierover gesproken had, stonden negatief tegenover haar keuze. Ze had vele malen gehoord dat voorschool het beste voor de ontwikkeling van haar oudste zou zijn. Er waren zelfs mensen die haar egoïstisch vonden en zeiden: je houdt je kind thuis omdat jij dat zo gezellig vindt, maar je ontneemt je zoon het recht op de voorschool.

Toen ik dat hoorde, begon ik serieus te denken dat er iets mis is in Zweden. Ik ben me daarom gaan verdiepen in de regels betreffende kinderopvang in Zweden en heb politieke debatten gevolgd.

Politiek

Ten eerste zijn er allerlei financiële maatregelen vanuit de overheid die de voorschool stimuleren. Een plek op de voorschool wordt zo goed als volledig gefinancierd met belastinggeld, terwijl andere constructies – denk aan gastgezin, au pair, grootouders, samenwerking met gezinnen uit de buurt – nauwelijks of geen financiële steun krijgen. Het is in Zweden moeilijk om een gezin te onderhouden van slechts één salaris. Gezamenlijke belasting voor partners is bijvoorbeeld afgeschaft, en er zijn bijna geen parttime banen, waardoor je de keuze moet maken tussen één of twee salarissen.

Ten tweede wordt door politici en media geroepen dat Zweedse voorscholen tot de beste in de wereld behoren. Bewijs hiervoor ontbreekt. Sterker nog, het is aannemelijk dat de meeste Zweedse voorscholen juist verre van goed zijn. Groepen zijn groter en groter geworden: 25 kinderen onder de 3 jaar met 3 begeleiders, is niet ongebruikelijk. Veel politici beweren echter dat de kundigheid van de Zweedse pedagogen voor de grote groepen kan compenseren. Wederom ontbreekt wetenschappelijk onderzoek. Tot een paar jaar geleden stond zelfs op de website van het Zweedse gezondheidsinstituut de bewering dat voorscholen goed waren voor de gezondheid en ontwikkeling van kinderen vanaf 1 jaar. Met een paar links naar onderzoeken die hier niets mee te maken hadden. Gelukkig is de hele bewering op aandringen van een aantal ouders weggehaald.

Het meest ingrijpende effect van de politieke lobby is misschien wel het effect op het zelfvertrouwen van veel ouders. Ik zie veel onzekerheid om me heen. Ouders die niet weten hoe ze hun tweejarige kunnen vermaken/uitdagen. Ouders die oprecht geloven dat de pedagogen op de voorschool veel leukere dingen kunnen doen met hun kinderen dan dat zij zelf kunnen. Ik krijg het ook vaak te horen: op de voorschool wordt hij veel meer uitgedaagd, daar ben jij niet voor opgeleid. En: wacht maar, na een paar weken ben je door al je creatieve ideeën heen en word je een saaie ouder. Ik voel me inmiddels niet meer aangesproken door zulke opmerkingen.

Gevolgen voor de samenleving

Sinds de invoering van het huidige kinderopvangsysteem in Zweden in de jaren ‘70 zijn de groepen steeds groter geworden en de werkdruk voor personeel hoger. Zweden is qua onderwijsniveau gekelderd van een toppositie 20 jaar geleden tot een gemiddelde plek nu. In dezelfde tijd zijn psychosomatische problemen onder jongeren verdrievoudigd, vooral onder meisjes. Dit is de sterkste stijging onder 11 vergelijkbare Europese landen. Stressgerelateerd ziekteverzuim is een van de hoogste in de wereld, vooral onder vrouwen. Het aantal scheidingen in Zweden ligt aan de top met 55% (38% in Nederland). En volgens de Zweedse minister van onderwijs is het gedrag van kinderen in de klas een van het slechtste van Europa.

Er wordt gespeculeerd dat kinderen en ouders het contact met elkaar kwijt raken. Ik denk dat dat klopt. In een typisch Zweeds gezin werken beide ouders fulltime. De kinderen gaan vanaf anderhalf jaar naar de voorschool, vaak 8 tot 10 uur per dag. Ouders laten, wegens gebrek aan tijd en zelfvertrouwen, de opvoeding in handen van het personeel op school en voorschool. Kinderen missen de hechte band met hun ouders en hechten zich aan leeftijdsgenoten (het zogenaamde ‘peer attachment’), die niet de steun en onvoorwaardelijke liefde van ouders kunnen vervangen. Ouders – en met name moeders – voelen zich klem zitten tussen werk en zorg voor de kinderen, en worden ziek. Relaties van ouders staan onder druk wegens gebrek aan tijd en het gevoel van vrijheid om je eigen leven in te richten.

Ik vrees dat de negatieve effecten op de gezondheid van de Zweedse bevolking nog een poos door zullen gaan, omdat de afgelopen jaren alleen maar meer en jongere kinderen hun dagen op de voorschool doorbrengen. Gelukkig zijn er ook tegengeluiden. Steeds meer ouders durven de wens uit te spreken om meer tijd met hun kinderen door te brengen, en zoeken naar alternatieven. Ook zijn er politici die vraagtekens beginnen te zetten bij de Zweedse familiepolitiek.

Vrijheid

Ik ben niet de eerste die de term communistisch noemt in verband met de Zweedse familiepolitiek. Begrijp me niet verkeerd: ik heb niets tegen voorscholen. Het is goed dat er betaalbare kinderopvang bestaat, als alternatief. Maar een staat die zo sterk probeert de keuzes van burgers te beïnvloeden, door wetenschappelijk onderzoek te negeren en door eenzijdig de voorschool te promoten met allerlei regelingen, dat vind ik beangstigend. Het wordt mensen moeilijk gemaakt om hun eigen keuze te maken over het belangrijkste aspect van hun privéleven. Misschien ben ik wel extra gechoqueerd doordat ik het absoluut niet verwacht had van Zweden. Het land stond voor mij altijd synoniem aan vrijheid. Langzaamaan merken wij dat vrijheden in Zweden juist beperkt zijn. Het is voor ons een reden om wellicht niet in Zweden te blijven wonen.

5 thoughts on “Zweeds communisme

  1. Goed stuk Jasmijn! Wel verbazingwekkend de gevolgen.

    Ik ben een TBM = thuisblijfmoeder en van die eerste jaren met de kinderen thuis kan ik zeggen dat mijn kinderen geen behoefte hadden aan uitdaging en andere kinderen. Ze wilden gewoon doen wat mama deed en koken, naaien, boodschappen doen en met hun eigen speelgoed rondrommelen het liefst hadden ze natuurlijk dat ik meedeed. Ze zagen kinderen gewoon op straat en in speeltuintjes waar ik heen ging op weg van en naar de winkel, de dokter etc. en in het zwembad waar ik met ze op baby en peuterzwemmen was. Ik was degene met behoefte aan contact met anderen en daarom organiseerde ik bijeenkomsten met moeders van de zwangerschapsgym en ging ik naar een dreumesochtend.
    Later gingen ze 2 dagdelen naar de peuterspeelzaal waar ze genoten van de grotere ruimte en het zingen en spelletjes doen in een groep. Dat was interessanter dan bij mama met de baby blijven die daardoor minder tijd en energie had. Ik heb het nooit moeilijk gevonden de kinderen bezig te houden behalve tijdens de borstvoeding. Dan schakelde in een tv-programma in om rust te creëren voor mezelf en de baby.

    Ik heb geen spijt dat ik dit zo heb gedaan met mijn kinderen, maar ik vind het wel jammer dat ik nu niet meer aan een baan kan komen. Dit heeft ook te maken met de crisis en met leeftijdsdiscriminatie. Als ik opnieuw zou moeten kiezen, dan zou ik toch proberen een klein baantje te houden en de kinderen deels naar een opvang te brengen of manlief in te schakelen.

    Ik heb mij als TBM heel vaak onbegrepen en afgeschreven gevoeld omdat ik alleen maar voor de kinderen zorgde. Komend schooljaar gaat jongste naar het VO en nu wil ik pas weer aan de slag en ik heb een opleiding gevolgd om weer te kunnen herintreden. Kinderen in de onderbouw van het VO hebben nog sterk behoefte aan een nest waar ze zich thuis voelen. Ik hoef er niet altijd te zijn maar toch wel 4 van de 5 keer. De bovenbouwkinderen kunnen met 2 keer wel uit de voeten. Dit zijn mijn ervaringen en ik vond het leuk om ze op te schrijven naar aanleiding van jouw stuk, maar het is wel een beetje een lang verhaal geworden;-)

    groetjes,

    Dorothé

  2. Goed om eens achter de feiten aan te gaan en boeiend om te lezen. Denk dat nederland een beetje richting zweden gaat in dit opzicht (meer geaccepteerd dat ouders veel aan creches en bsos overkaten)

    Ik heb gekozen om thuis te blijven, weet zeker dat peuterjuffen beter en leuker met ze knutselen, maar ook dat mijn kinderen het fijn vindene om een ouder/ grootouder om zich heen te hebben en niet de stress van zo’n groot onpersoonlijk bedrijf met veel kinderen en weinig leidsters die echt weten wie ze zijn en wat ze nodig gebben…

  3. Heel interessant om te lezen. Ook ik lees ook de negatieve verhalen over kinderopvang omtrent stress. Ik ben blij dat ik de keus nog niet hoef te maken wat ik zou willen voor mijn eventuele kinderen want het lijkt me mega lastig.

    Ik denk dat de Zweden wel erg hoog van de toren blazen over hun kwaliteitsverhaal en bovendien: wat is er mis met een kind dat zichzelf leert te vermaken? Al dat ge-entertain kan ook teveel van het goede zijn.

  4. een poosje terug had ik ook je verhaal gereageerd, ik vind het onderwerp erg boeiend en jij kan het zo goed verwoorden. Ik snap de Zweden ook niet echt maar typerend is wel dat onze middelste zoon van 18 verteld dat zijn vrienden zo graag bij ons komen omdat wij dan gezellig met elkaar wat drinken. Bij ons in Bergslagen heb je een familjcentral die inloopmorgens houdt en de kyrkis van de Svenska kyrket een samen zijn van ouders en kinderen waar ze kunnen knutselen en spelen. Leuk dat je een meisje krijgt trouwens Karin

  5. Pingback: Griep en borstontsteking | Kungslilja

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s